તાજેતરમાં મોદી સરકાર દ્વારા જાહેર કરવામાં આવેલી સામાજિક સુરક્ષા યોજનાઓમાં એક `અટલ પેન્શન યોજના (એપીવાઇ)' પણ છે. સરકારે તેના એક વર્ષના શાસનની દુહાઇઓમાં આ યોજનાઓને આગળ કરીને પોતાની સિદ્ધિઓ રજૂ કરી છે. પરંતુ અટલ પેન્શન યોજનાની વિગતો જોઇએ તો જણાય છે કે તેમાં ઘણી ખામીઓ છે જે તેના હેતુ સાથે મજાક કરતી હોય તેવું જણાય છે. આમાં એક શરત એ છે કે આ યોજનાને પાત્ર એ જ વ્યક્તિ હોઇ શકે છે જે ઇન્કમટેક્સ ચુકવવાની પાત્રતા ન ધરાવતો હોય એટલેકે તે ઇન્કમ ટેક્સ ન ચૂકવતો હોય.
ભલે મોદી સરકારનો હેતુ અસંગઠિત ક્ષેત્રના કામદારોને લાભ કરાવવાનો હોય અને બીજો કોઇ તેનો ખોટો ફાયદો ન લઇ શકે તે જોવાનો હોય, પરંતુ આ યોજનામાં એવી ઘણી બાબતો છે જે ગુંચવણો ઊભી કરે છે. જેમ કે, જો કોઇ વ્યક્તિની આવક ઇન્કમ ટેક્સની લિમિટમાં હોય અને તે જાણી જોઇને આવકવેરો ન ચુકવતો હોય તો તેને રોકવા માટે કોઇ સ્પષ્ટ જોગવાઇ કરવામાં નથી આવી.
આ ઉપરાંત, એ પણ સ્પષ્ટ નથી કે આ આવક વેરાનો જે પ્રતિબંધ આ યોજનામાં છે તે કઇ સ્થિતિ માટે છે. શું આ પ્રતિબંધ ફકત પ્રથમવાર આના માટે કોન્ટ્રીબ્યૂશન આપતી વખતે લાગુ થશે કે દર વર્ષે ? માની લો કે કોઇ વ્યક્તિની આવક પ્રથમ કોન્ટ્રીબ્યૂશન સમયે ઇન્કમ ટેક્સની રેન્જમાં નથી આવતી પણ પછી તેની આવક વધી જાય છે તો શું જોગવાઇ હશે ? શું તે વ્યક્તિને તેના લાભથી વંચિત કરી દેવામાં આવશે. ?
આમાં એક શરત છે કે આ યોજનાને પાત્ર ફકત એવા જ લોકો હશે જે અસંગઠિત ક્ષેત્રમાં કામ કરી રહ્યા છે અને યોજનામાં સામેલ થતી વખતે કોઇ પણ પ્રકારની સામાજિક સુરક્ષા સ્કીમનો લાભ નથી ઉઠાવી રહ્યા. જો કોઇ વ્યક્તિ આ યોજનામાં સામેલ થયા બાદ સંગઠિત સેકટરમાં નોકરી મળે તો શું તેને આ લાભોથી વંચિત કરી દેવામાં આવશે ?
આ યોજનામાં એક શરત સતત ૨૪ મહિના સુધી ફન્ડનું કન્ટ્રીબ્યૂશન છે. ૨૪ મહિના સુધી સતત આ યોજના માટે ફંડ કોન્ટ્રીબ્યૂશન ન કરવા પર ખાતુ બંધ કરી દેવામાં આવશે. પરંતુ, એ સ્પષ્ટ નથી કે ખાતામાં જે રકમ જમા થશે તેનું શું થશે. શું જમા રકમ સંપૂર્ણ રીતે ડૂબી જશે ? કારણ કે ૬૦ વર્ષની ઉંમર પહેલા નાણાં પાછા કાઢવાની કોઇ જોગવાઇ નથી. એક વધુ સૌથી મોટી ખામી એ છે કે મૃત્યુ કે ગંભીર બીમારીના સંજોગોમાં નાણાં ફકત પેન્શનના રૂપે જ મળશે.
આમાં એક શરત છે કે આ યોજનાને પાત્ર ફકત એવા જ લોકો હશે જે અસંગઠિત ક્ષેત્રમાં કામ કરી રહ્યા છે અને યોજનામાં સામેલ થતી વખતે કોઇ પણ પ્રકારની સામાજિક સુરક્ષા સ્કીમનો લાભ નથી ઉઠાવી રહ્યા. જો કોઇ વ્યક્તિ આ યોજનામાં સામેલ થયા બાદ સંગઠિત સેકટરમાં નોકરી મળે તો શું તેને આ લાભોથી વંચિત કરી દેવામાં આવશે ?